ТЕХНИКАЛЫҚ ҒЫЛЫМДАР - ТЕХНИЧЕСКИЕ НАУКИ - TECHNICAL SCIENCE · UDC 76.33.39 · Қазақша
Консервацияланған уран объектілеріне жақын халықтың биомониторингі (әдеби шолу)
Аңдатпа
Бұл мақалада уран өндіретін және консервацияланған уран объектілеріне жақын орналасқан аумақтарда тұратын халықтың биологиялық үлгілеріндегі уранның жинақталуы және оның ықтимал радиациялық әсер маркерлері қарастырылады. Уранның қоршаған ортадағы миграциясы, адам ағзасына түсу жолдары және несеп, шаш пен тырнақтағы уранды анықтаудың биомониторингтік мүмкіндіктері талданды.
Түйін сөздер: уран, биомониторинг, радиациялық қауіпсіздік, биологиялық үлгілер, несеп, шаш, тырнақ, ішкі сәулелену
References
- CDC, Uranium-235 (U-235) and Uranium-238 (U-238). Radiation Emergencies, 2024.
- International Atomic Energy Agency, What is uranium? Nuclear Explained. IAEA, 2023.
- Bakhtin, M., Kashkinbayev, Ye., Aumalikova, M., Ibrayeva, D., Tazhedinova, A., Altayeva, N., Zhaumitbay, S. Impact of Uranium Mining on Radiation Levels in Kazakhstan: A Case Study of Two Major Provinces. Bulletin of the L.N. Gumilyov Eurasian National University. Physics. Astronomy Series. 2025. Vol. 151, No. 2. P. 45–59. DOI: 10.32523/2616-6836-2025-151-2-45-59.
- Bizhanova, D.S., Bakhtin, M.M. Uran өndіrіsі maңynda tұratyn xalyқtyң biologiyalyқ synamalaryndaғy urannyң mөlsherіn baғalau. L.N. Gumilev atyndaғy EҰU Xabarshysy. Biologiyalyқ ғylymdar seriyasy. 2023. № 2(143). B. 27–38. DOI: 10.32523/2616-7034-2023-143-2-27-38.
- World Health Organization, Uranium in Drinking-water: Background document for development of WHO Guidelines for Drinking-water Quality. Geneva: WHO, 2012.
- International Atomic Energy Agency, Occupational Radiation Protection in the Uranium Mining and Processing Industry. Safety Reports Series No. 100. Vienna: IAEA, 2020.
- International Atomic Energy Agency, Environmental Monitoring and Surveillance Around Uranium Production Sites. Vienna: IAEA, 2023.
- Faqir, Y., Li, Z., Gul, T., Zahoor, Jiang Z., Yu, L., Tan, C., Chen, X., Ma, J., Feng, J. Uranium’s hazardous effects on humans and recent developments in treatment. Ecotoxicology and Environmental Safety. 2025. Vol. 293. 118043. DOI: 10.1016/j.ecoenv.2025.118043.
- Horvit, A.M., Molony, D.A. A systematic review and meta-analysis of mortality and kidney function in uranium-exposed individuals. Environmental Research. 2024. Vol. 248. 118224. DOI: 10.1016/j.envres.2024.118224.
- Karpas, Z., Paz-Tal, O., Lorber, A., Salonen, L., Komulainen, H., Auvinen, A.; Saha, H., Kurttio, P. Urine, hair, and nails as indicators for ingestion of uranium in drinking water. Health Physics. 2005. Vol. 88, No. 3. P. 229–242. DOI: 10.1097/01.hp.0000149883.69107.ab.
- National Research Council. Uranium Mining in Virginia: Scientific, Technical, Environmental, Human Health and Safety, and Regulatory Aspects of Uranium Mining and Processing in Virginia. Washington, DC: National Academies Press, 2012. DOI: 10.17226/13266.
- Kazymbet, P., Saifulina, E., Bakhtin, M., Aumalikova, M., Ilbekova, K., Yelshenbek, M., Bizhanova, D., Lesbek, A., Ibrayeva, D., Kashkinbayev, Y., Hoshi, M. Uranium in urine as a bioindicator for detecting uranium accumulation in the human body. Astana Medical Journal. 2025. Vol. 125, No. 5. amj002. DOI: 10.54500/2790-1203-2025-5-125-amj002.
- Aumalikova, M.N., Ibrayeva, D.S., Zhumadilov, K.Sh., Bakhtin, M.M. Measurements of uranium in urine samples of uranium workers and inhabitants of nearby settlements in Akmola Region, Kazakhstan. Eurasian Journal of Physics and Functional Materials. 2022. Vol. 6, No. 2. P. 118–123. DOI: 10.32523/ejpfm.2022060203.
- Zupunski, L., Street, R., Ostroumova, E., Winde, F., Sachs, S., Geipel, G., Nkosi, V., Bouaoun, L., Haman, T. Schüz, J., Mathee, A. Environmental exposure to uranium in a population living in close proximity to gold mine tailings in South Africa. Journal of Trace Elements in Medicine and Biology. 2023. Vol. 77. 127141. DOI: 10.1016/j.jtemb.2023.127141.
- Shezi, B., Street, R., Nkosi, V., Winde, F., Nuernberger, H., Schüz, J., Sachs, S., Zupunski, L., Ostroumova, E., Seibt, J., Bertheau, R., Husar, R., Czeslik, U., Mathee, A. Uranium concentration in children’s hair samples and residential soil samples near mine tailings facilities, in Johannesburg, South Africa. Environmental Geochemistry and Health. 2025. Vol. 47. Article 562. DOI: 10.1007/s10653-025-02874-2.
- Žunić, Z.S., Benedik, L., Kritsananuwat, R., Veselinovic, N., Tokonami, S., Arae, H., Stojanovska, Z., Sahoo, S.K. Measurement of uranium in urine, hair and nails in subjects of Niška Banja town, a high natural background radiation area of Serbia. Radiation Protection Dosimetry. 2019. Vol. 184, No. 3–4. P. 319–323. DOI: 10.1093/rpd/ncz120.
- Jenny-Burri, J., Blanc, A., Aubert, R., Haldimann, M., Zürcher, U., Burnier, M., Paccaud, F., Bochud, M., Dudler, V. Uranium exposure of the Swiss population based on 24-hour urinary excretion. Swiss Medical Weekly. 2020. Vol. 150. w20207. DOI: 10.4414/smw.2020.20207.
- Muikku, M., Puhakainen, M., Heikkinen, T., Ilus, T. The mean concentration of uranium in drinking water, urine, and hair of the occupationally unexposed Finnish working population. Health Physics. 2009. Vol. 96, No. 6. P. 646–654. DOI: 10.1097/01.HP.0000345026.98668.c4.
- Raheem, Z.J. Determination of uranium concentration levels in human hair and nails. Samarra Journal of Pure and Applied Science. 2023. Vol. 5, No. 2. P. 130–140. DOI: 10.54153/sjpas.2023.v5i2.470.
- Bansal, O.P. The concentration of the potentially toxic metals in human hair, nails, urine, blood, and air, and their impact on human health: a review. European Journal of Theoretical and Applied Sciences. 2023. Vol. 1, No. 2. P. 185–216. DOI: 10.59324/ejtas.2023.1(2).18.
How to cite
Шапиева А.С., Берікова А.Б. Консервацияланған уран объектілеріне жақын халықтың биомониторингі (әдеби шолу) // Central Asian Scientific Journal. – 2026. – №4(32), Т. 2. – Б. 533–538.
CC BY 4.0 Open access under the CC BY 4.0 license: you may freely read, copy and share this article, giving credit to the authors and a link to it. About the license